Betoven i muzička kritika

U toku maja možete pratiti treći tematski ciklus koji emitujemo u sklopu obeležavanja jubileja Ludviga van Betovena, a u kome ćemo opus ovog kompozitora sagledavati u kontekstu muzičke kritike njegovog doba. U prvoj emisiji slušaćete klavirske kompozicije Karla Filipa Emanuela Baha i Ludviga van Betovena

Ubrzo nakon stupanja na muzičku scenu, Ludvig van Betoven je postao miljenik nemačkih kritičara, koji su u njemu videli otelotvorenje muzičkog genija nesputane originalnosti. Diskurs o Betovenu formiran kroz recepciju njegovih ranih dela je u velikoj meri i danas prisutan i dobro poznat ljubiteljima muzike. Međutim, za razliku od same muzike, retorika kojom je muzička kritika govorila o Betovenu nije bila nova. Opšta mesta, poput govora o genijalnosti, originalnosti, te nesputanoj invenciji kojoj se moraju pokoriti okoštala pravila muzičke forme, bila su prisutna u nemačkoj muzičkoj kritici decenijama, a prvi put su formulisana u recepciji kompozitora koji je od Betovena bio stariji više od pedeset godina. To je bio Karl Filip Emanuel Bah. Reč je o periodu nastanka muzičke kritike na nemačkom jeziku, sredinom 18. veka, koji je koincidirao sa velikim porastom ponude štampanih muzikalija namenjenih građanskoj klasi, kada je kritika prevashodno služila kao svojevrsni vodič kroz narastajuće kataloge muzičkih izdavača. Kritičari su bili fokusirani upravo na deo opusa Karla Filipa Emanuela Baha pisan za kućno muziciranje: njegove sonate i, pre svega, fantazije za instrumente sa dirkama. Ideja Karla Filipa Emanuela Baha kao prvog muzičkog genija bila je ključna u utemeljenju "Panteona" nemačkih kompozitora: zametak ovog panteona je upravo svojevrsni duumvirat koji su u osmoj i devetoj deceniji 18. veka činili Karl Filip Emanuel Bah i Jozef Hajdn. Ironično, upravo je stupanje Betovena na muzičku scenu i formiranje novog trijumvirata „bečkih klasičara" označilo zalazak Bahove zvezde.

Utemeljenje Betovena kao novog muzičkog genija u nemačkoj muzičkoj kritici izvorno je zasnovano na recepciji njegovih ranih klavirskih sonata. Prikaz triju sonata iz opusa 10, štampanih u Beču 1798. godine, koje su objavile lajpciške muzičke novine Algemajne muzikališe cajtung, vrlo plastično trasira put kojim će se kretati muzička kritika. „Ne može se osporiti", primećuje kritičar, „da je gospodin Van Betoven čovek genija i originalnosti, koji sebi krči novi put". U prikazu se pojavljuje i ime Karla Filipa Emanuela Baha, kao mogućeg uzora za osećajni profil Betovenovog izraza. Međutim, kritičar i dalje vaga između pohvale za dubinu i raznovrsnost invencije i pokude za njenu neobuzdanost, koja dovodi do „bizarne hrpe muzičkih ideja". Naglašavajući da je ova zbirka sonata u smislu razložnosti muzičkog toka i ekonomičnosti ideja ipak uspešnija od prethodnih Betovenovih opusa, on pribegava i nečemu novom u istoriji muzičke kritike: podvlačeći da je i sam „pokušao da se postepeno privikava" na Betovenov izraz, kritičar Opštih muzičkih novina uvodi motiv koji će biti važan za recepciju Betovena, a to je da je publika ta koja će morati da se privikava na kompozitorov izraz, a ne kompozitor na očekivanja publike.

Autor Srđan Atanasovski
Urednica Sanja Kunjadić