Hrvatski lingvisti u hajci na Vuka

O jednom prostoru i dvama narodima. O nesporazumima, jezičkim.

(Građu za ovaj mini-rečnik našao sam u člancima i studijama srpskih lingvista Pavla Ivića, Branislava Brborića, Slobodana Remetića, Egona Feketea, Milorada Telebaka i Draga Ćupića.)

BEČKI KNjIŽEVNI DOGOVOR. – Postignut sa Hrvatima, bio je Vukova lična pobeda, ali ne i uspeh za Srbe, koji su time bili uvučeni u spregu s narodom drukčije kulture i tradicije i drukčijih političkih interesa. (P. Ivić)

BRBORIĆ, BRANISLAV. – „U potonjih sto godina (...) bilo je i saradnje, i zajedništva, i sloge, i sporazumevanja.

Ali je mnogo više bivalo razlika, sporova i razlaza motivisanih okolnostima izvan logike samog jezika...“ (Branislav Brborić (1940–2005), srpski lingvista)

BROZ, IVAN. – Istakao da je za Hrvate najbolje da se priklone Vuk–Daničićevim jezičkim načelima.

Svoj pravopis je ipak nazvao (samo) hrvatskim. (Ivan Broz (1852– 1893), hrvatski lingvista)

VUKOVA REFORMA. – Odnosila se na srpski jezik, ali su nju prihvatili i Hrvati, tako da je u osnovu i njihovog književnog jezika ušlo štokavsko narečje.

Čakavsko i kajkavsko narečje ostala su na nivou dijalekta, premda se manjina Hrvata služila štokavskim narečjem. (D. Ćupić)

GODINA 1836. – Ljudevit Gaj (1809–1872) u svojoj Danici je prešao na štokavski, što je bio definitivni raskid sa čakavsko-kajkavskom tradicijom. (P. Ivić)

GODINA 1861. – Hrvati svoj jezik zovu „jugoslavenski“.

GODINA 1867. – U vreme opiranja Mađarima, jezik kod Hrvata je „hrvatski ili srpski“.

GODINA 1868. – U tekstu Nagodbe s Mađarskom stoji da je jezik „hrvatski“.

GODINA 1899. – Odlukom Hrvatskog sabora, zvanični Zagreb se opredeljuje za Vukov književno-jezički model.

Najjači politički potez koji je zvanični Zagreb ikada povukao odlučujuće je podupro integrisanje gotovo svih katolika između Bugarske i Slovenije u jednu, hrvatsku naciju.

Taj potez je otvorio put širenju hrvatskog opredeljenja među katolicima štokavcima. (P. Ivić)

DANIČIĆ, ĐURA. – U Glasniku Društva srbske slovesnosti objavio članak „Razlike između jezika srbskoga i hrvatskoga“ 1857. godine.

U članku se iznosi teza da je u osnovi hrvatskog jezika čakavski dijalekat, a u osnovi srpskog štokavski. (Đura Daničić (1825–1882), srpski lingvista)

IVEKOVIĆ, FRANjO. – Pristalica Vukove jezičke reforme, autor velikog dvotomnog rečnika.

Ali u predgovoru je istakao da je to rečnik hrvatskog jezika „jer su ga spisali i na svijet izdali Hrvati“. (Franjo Iveković (1834–1914), hrvatski lingvista)

IVIĆ, PAVLE. – „Književni jezik u prostoru između slovenačke i bugarske granice je jedan, razume se, s teritorijalnim varijantama.“ (Pavle Ivić (1924–1999), srpski lingvista)

MARETIĆ, TOMISLAV. – U naslovu njegove gramatike stoji „hrvatski ili srpski jezik“ sa rastavnim veznikom ili.

Redosled daje prednost Hrvatima, u Austrougarskoj većinskom južnoslovenskom narodu. (Tomislav Maretić (1854–1938), hrvatski lingvista)

NOVOŠTOKAVSKI STANDARD. – U osnovi i srpskog i tzv. hrvatskog jezika. Podrazumeva sve osobine celovitog i razvijenog jezičkog sistema: sedam padeža i sistem od četiri akcenta.

PEDERIN, IVAN. – „Pitanje je dugujemo li mi Hrvati uopće još nešto Karadžiću (...)

Oni koji su kod nas prihvatili to neumjereno divljenje Karadžiću učinili su to, kako se čini, najviše stoga što nisu poznavali nego su, dapače, omalovažavali književnu tradiciju vlastitog naroda.“ (Ivan Pederin (1934), hrvatski germanista)

REMETIĆ, SLOBODAN. – „Lično bih bio srećan da su hrvatski filolozi i centri odlučivanja krajem devetnaestog stoleća svoga Cicerona našli u nekome drugom a ne u Vuku Stefanoviću Karadžiću.“ (Slobodan Remetić (1945), srpski lingvista)

SRBI U HRVATSKOJ. – Godine 1945, Srba u Hrvatskoj bilo je više nego „matičnog naroda“ u Crnoj Gori i znatno više nego Arbanasa u Srbiji.

Ipak, ustavna odredba o srpskom jeziku u Hrvatskoj, 18 godina u kontinuitetu glasila je „hrvatski književni jezik“.

SRPSKA LATINICA. – Srbi su latinicu kao drugo pismo prihvatili početkom prošlog veka, zajedno sa idejom jugoslovenstva. Srpska prestonica postala je gotovo sasvim latinička.

SRPSKA ĆIRILICA. – Srpsko nacionalno pismo. Njome su Srbi duže od osam vekova stvarali svoju kulturu evropskog nivoa.

Uvrežilo se i mišljenje da su Srbi dvoazbučan narod, što nije tačno – nema dvoazbučnih naroda. (M. Telebak)

SRPSKOHRVATSKI JEZIK. – Uspostavljen i kao pojam i kao naziv izvan Srbije i mimo Srba, prvenstveno voljom stratega hrvatskoga nacionalnog pokreta. (B. Brborić)

TELEBAK, MILORAD. – „Srbi imaju grešnu zabludu da je njihovo pismo primitivno, da s njim ne mogu u Evropu.

A u Evropu su Srbi davno ušli upravo sa ćirilicom.

Srbin treba da piše samo svojim nacionalnim pismom – ćirilicom, kao što svaki Hrvat i Slovenac pišu samo latinicom.“ (Milorad Telebak (1942), srpski lingvista)

ĆUPIĆ, DRAGO. – „Ime jezika ne znači da je on nezavisan od drugih jezika, naročito ne od jezika od kojega se 'otcepio', tj. od kojega želi da postane nov i samostalan.“ (Drago Ćupić (1932–2010), srpski lingvista)

UNESKO. – Po Međunarodnom informacionom sistemu za kulturu i naučni razvoj, koga se pridržavaju sve članice Uneska, sve knjige štampane latinicom – makar one bile srpskih autora – svrstavaju se u neku drugu kulturu.

Nisu deo srpske kulture jer od 1994. godine ne postoji odrednica „srpski jezik – latinica“. (M. Telebak)

FEKETE, EGON. – Drugo je pitanje kako taj jezik (hrvatski) treba imenovati, pri čemu je osnovno pitanje: kakav je taj jezik, tj. razlikuje li se on sistemski u odnosu na druge ili ne. (Egon Fekete (1931–2009), srpski lingvista)

HAULIK, JURAJ. – U pismu banu Jelačiću 9. 2. 1849, zagrebački biskup Haulik (1788–1869) naglašava da je zaštita od srpskog pravoslavlja jedini motiv zadržavanja latinskog, umesto uvođenja narodnog jezika.

HRVATSKI JEZIK (ČAKAVSKI I KAJKAVSKI). – Da bi Hrvati formirali hrvatski jezik koji ne bi bio isto što i srpski, morali bi da nađu drugu jezičku osnovu.

Umesto štokavske osnove, morali bi da pređu na čakavsku ili kajkavsku, i tek onda da grade poseban jezik. (D. Ćupić)

HRVATSKI JEZIK (ŠTOKAVSKI). – Na hrvatskoj strani odvajkada od jedinstva sa jezikom Srba postojale su težnje da izdvoje svoj jezik i da ga kodifikuju kao samostalan.

To su zvanično uspeli jednom za vreme Drugog svetskog rata, a zatim uoči raspada i po raspadu nove jugoslovenske države.

Izdvojili su ga kao poseban jezik, ali budući da mu je osnova ostala ista kao i u jeziku Srba, tj. tom jeziku je ostala štokavska osnova, samo su ga preimenovali. (D. Ćupić)

broj komentara 13 pošalji komentar
(ponedeljak, 15. jul 2019, 03:09) - anonymous [neregistrovani]

razlicit ugao

Necu nikome da stajem na muku, ali u novijim tekstovima po stampi se mnogo koristi "TE" prilikom nabrajanja, koj je u moje doba bilo STRIKTNO hrvatsko. Mogao si to da cujes samo na radio Zagrabu. Sada je postalo sasvim normalno da se kaze ( u Srbiji ), na primer: na Vimbldonu su bili Vilijam i Kejt TE Hari i Megan. Svaki dan po dnevnoj stampi koliko hoces. To je to. Valjda je jos neko primetio, nije moguce da sam ja jedini.

(nedelja, 14. jul 2019, 10:51) - Boki [neregistrovani]

Bravo!

Svaka reč tačna! Svaka čast!

(subota, 13. jul 2019, 20:14) - anonymous [neregistrovani]

кога брига

Хрвати могу радити шта хоће од њиховог језика.Имају и агенцију за измишљање нових речи и сваке године додељују награде творцима нових "хрватских" речи.Углавном то све нема никакве везе са нама и не треба се њима бавити.Што пре измисле тај њихов повијесни језик то пре ћемо се заувек разићи и никад више разумети.То је добро, данас клинац на Егзиту говори како је добро што има хрвата тамо, као исти језик, па и Енглези и Ирци причају исти језик па се опет не подносе.Треба склонити незналице са јавне сцене, то је важније од хрватских језичких вратоломија.Поздрав и свако добро.

(subota, 13. jul 2019, 09:36) - anonymous [neregistrovani]

sve, ama bas sve ....

...sto je srpsko i srpsog roda u Hrvatskoj smeta po definiciji. Mogu im samo reci: ostavite bre Vuka na miru, pravite svoj jezik kako vam je volja, koga je briga.

(četvrtak, 11. jul 2019, 16:05) - anonymous [neregistrovani]

vuk i srbi

vuk jednostavno nije bio dorastao visini povesnog zadatka koji je bio pred njim u datom trenutku i to je ostavilo prevelike posledice po danasnji poredak na Balkanu

(četvrtak, 11. jul 2019, 14:35) - slavko [neregistrovani]

Ima laika

i u drugim narodima koji misle kako je srpski jezik samo dijalekt hrvatskog.Svi laici su jednako srećni samo su stručnjaci nesrećni svaki na svoj način...

(četvrtak, 11. jul 2019, 14:19) - anonymous [neregistrovani]

Za nas laike....

...hrvatski, bosanski i crnogorski jezik su samo varijante srpskog jezika!Sicno kao sto postoje varijante engleskog jezika (americki,australski...).

(četvrtak, 11. jul 2019, 08:41) - Ivan Zgrozeni [neregistrovani]

Re: @ Čakavski jezik

"Čakavski nije jezik, a razlika između štokavskog i čakavskog govora nastala je u izgovoru staroslovenskog slova i glasa "щ" koji još postoji u ruskom i izgovara se "šč"."Čakavski je jezik dragi moj. Ekavsku i ijekavsku varijantu stokavskog (srpskog) jezika savrseno razumem.Cakavski i slovenacki jedva da razlikujem jer mi zvuce gotovo isto ali ih ne razumem.Pripisite to gubljenju samoglasnika, suglasnika, jotovanju ili jodlovanju to su jezici koji su slicni medjusobno a razliciti od srpskog.Hrvati su vestacka nacija koju je kreirala Austrija i podojila Austrougarska prvo poguravsi Ilirski pokret pa podvalivsi Vuku Karadzicu, zatim uvodeci "hrvatski ili srpski" pa jugoslovensku ideju da bi se PROSIRILA NA BALKAN koji je Turska polako ali sigurno gubila. Koja je to strategija vidi si po okupaciji a zatim aneksiji BiH kada su uveli termin "Bosanac" da bi uveli pometnju i mrznju medju isti narod jer se tako najlakse vlada.Cakavski je vise hrvatski jezik nego sto je ijekavska varijanta srpskog."Ivan Kukuljević, period bečkog dogovora opisuje kao doba kada je „Hrvatska spavala u dubokom snu“, „sva inteligencija jedino latinski govorila“, „u ženskom društvu jedini jezik bio njemački“, a aristokratija svoje sinove slala u Mađarsku da uče mađarski."

(utorak, 09. jul 2019, 20:14) - Dr.Top [neregistrovani]

@ Čakavski jezik

Čakavski nije jezik, a razlika između štokavskog i čakavskog govora nastala je u izgovoru staroslovenskog slova i glasa "щ" koji još postoji u ruskom i izgovara se "šč". To "щ" kod nas štokavaca je preraslo u "št" a dalmatinci su izostavili "š" pa je ostalo samo "č" ili "ć" . Tako mi kažemo "šta", a oni "ča" ili "ća", mi kažemo "opšte" oni "opće" mi sveštenik, oni svećenik. itd.
Pored svih tih malih razlika mi ipak govorimo jednim jezikom, samo što smo svi mali a uz to se baš nešto puno ne volimo, pa se ne možemo dogovoriti o upotrebi i nazivu zajedničkog jezika.
Zbog toga narod na ovim prostorima trpi mnogo štete, a jednaki su krivci i oni koji jezike nastoje vještački što više udaljiti, kao i oni koji kažu "sve je to srpski jezik sa dijalektima".
Nacionalizam uništava narode nekadašnjeg srpskohrvatskog govornog prostora, svih je svakim danom sve manje i manje.
Apsurdno, jer nacionalizam se (tobože) stavlja u zaštitu naroda.

(utorak, 09. jul 2019, 12:06) - slavko [neregistrovani]

Jedni mogu a drugi ne

Švedski, Norveški i Danski jezik su 95% isti ali se smatraju različitim jezicima različitih imena. U Skandinaviji to ide ali na Balkanu ne. Po takom treba javiti gore kako je sve to Švedski jezik različitih dialekata koji se govori po svim švedskim zemljama...