Jubilej oslobodilačke slave na Zebrnjaku

U ostacima urušene kosturnice, miniranjem 1942. od strane fašističkih sledbenika bugarskih okupatora, na brdu Zebrnjak sa 511 metara nadmorske visine, nalaze se zemni ostaci 687 ratnika od oko 90.000 vojnika Prve srpske armije. Spomen - kosturnica je podignuta 1937. po projektu beogradskog arhitekte Momira Korunovića.

Na zaravni ispred ostataka Spomen - kosturnice poginulim srpskim vojnicima u Kumanovskoj bici 1912. godine, na vrhu brda Zebrnjak, na severu Makedonije, 28. oktobra održava se komemorativna svečanost povodom 100-godišnjice te istorijske operacije kojom je označen presudan čin uvoda u pobedonosno okončanje Prvog balkanskog rata i konačno potiskivanje otomanskih zavojevača sa prostora juga Balkana.

Prostor oko ostataka Spomen - kosturnice je uređen, ali od najavljivanih i obećavanih zajediničkih projekata za potpuno obnavljanje obeležja podignutog 1937. nažalost, neće biti ništa ni za obeležavanje stogodišnjice tog značajnog istorijskog događaja iz oslobodilačkih ratova Srbije.

U ostacima urušene kosturnice, miniranjem 1942. od strane fašističkih sledbenika bugarskih okupatora, na brdu Zebrnjak sa 511 metara nadmorske visine, nalaze se zemni ostaci 687 ratnika od oko 90.000 vojnika Prve srpske armije, (kojom je komandovao tadašnji prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević, a na čelu štaba je bio pukovnik Petar Bojović), poginulih u operacijama slavne Kumanovske bitke.

Snage Otomanske imperije u toj operaciji uglavnom na pravcu strateškog nadiranja linijom preko Ovčeg polja, potisnulo je oko 120.00 savezničkih vojnika predvođenih u proboju nadmoćnim jedinicama Prve srpske armije.

U istorijskim zapisima i sećanjima ostala je potresna istina o toj najslavnijoj vojničkoj operaciji Prvog balkanskog rata, sa podacima da je poginulo 1207, ranjeno 5212 vojnika, dok se 603 ratnika zameo svaki trag. Prva srpska armija je 24. oktobra 1912. prešla u ofanzivu, tako što su se Dunavskoj diviziji prvog poziva priključile do tada manje angažovane Moravska i Drinska divizija prvog poziva, kao i Timočka i Dunavska divizija drugog poziva.

Došlo je do sadejstva sa levokrilnom Drugom i desnokrilnom Trećom armijom. Neprijateljski front je probijen u rejonu Zebrnjaka, gde su turski korpusi pružali snažan otpor uz podršku artiljerije, a onda je nastala panika u turskim redovima.

Kumanovska bitka dobijena je u centru gde je Drinska divizija prvog poziva pukovnika Pavla Jurišića Šturma uspela da oko 14 časova ovlada Zebrnjakom, ključnim objektom u sistemu turske odbrane, na kome se nalazilo komandno mesto Zeki-paše. Ključnu ulogu su imale baterije Dunavskog artiljerijskog puka koje su jakom vatrom podržavale napad pukova.

Uvođenjem u borbu svežeg 6. puka „Prestolonaslednika kraljevića Aleksandra", turske snage su prisiljene na povlačenje sa Zebrnjaka, čime je konačno probijen turski front. Dva bataljona 6. puka slomila su otpor Turaka severoistočno od Kumanova i oslobodili grad. Posle toga je počelo opšte povlačenje turskih snaga u velikom neredu...

Oko 16 časova 24. oktobra 1912. završena je Kumanovska bitka sjajnom pobedom srpske vojske u okviru savezničkih operacija u Prvom balkanskom ratu.

Spomenik na Zebrnjaku monumentalno je delo beogradskog arhitekte Momira Korunovića. Osvećen je 30. oktobra 1937. na 25. godišnjicu bitke, kada su i sahranjene kosti izginulih boraca.

Građen je od najtvrđeg bazalta i armiranog betona i bio je visok 48,5 metara. Maja 1942. bugarska okupatorska vojska je sa mesnim gavazima srušila dve trećine tog grandioznog obeležja. Tim sramnim činom pogažen je istorijski značaj činjenice da su u vojničkim operacijama Kumanovske bitke tada zajedno sa srpskom armijom, učestvovale i bugarske savezničke jedinice.

Miniranje spomenika slave Monumentalni spomenik srpskim vojnicima poginulim na kraju Prvog balkanskog rata u operacijama Kumanovske bitke 1912. građen je četiri godine. Prema ocenama stručnjaka to delo arhitekte Momira Korunovića svrstava se među najupečatljivije memorijalne spomenike, kule i kosturnice.

Podignut je u takozvanom srpskom nacionalnom stilu, ukrašen freskama slikara Živorada Nastasijevića, jednog od utemeljivača umetničke grupe Zograf. Spomenik je ocenjen kao jedan od najuspešnijih u toj vrsti arhitektonskih građevina. U punom sjaju je trajao vrlo kratko. U rušilačkom pohodu bugarskih fašističkih „minera" s početka Drugog svetskog rata, 1942. spomenik je teško urušen, otkidanjem kule kosturnice.

Danas je na Zebrnjaku praktično ostala samo njena masivna baza. Dogovor Savetnik za kulturu predsednika Srbije, Radoslav Pavlović, za RTS je potvrdio da su se vlasti Srbije i Makedonije dogovorile da se prostor na Zebrnjaku „privede nameni".

„Spomenik će biti sređen spolja i unutra, biće osvetljen i postavljen video - nadzor, a Republika Makedonija je odlučila da se ovaj spomenik proglasi spomenikom kulture", izjavio je Pavlović.

broj komentara 0 pošalji komentar